ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ Η ΛΑΘΟΣ.

Η νέα «Μόνα Λίζα»: Αποκάλυψη ή λάθος;

Καρίνα Ιβασκό

Фωτογραφία: EPA

Η κληρονομιά του μεγάλου Λεονάρτνο ντα Βίντσι συγκλονίζει όπως και πριν τον κό-σμο της τέχνης. Στις 27 Σεπτεμβρίου στη Γενεύη διεθνείς ειδικοί σκοπεύουν να δημο-σιοποιήσουν τις αποδείξεις της ύπαρξης άλλης μιας εκδοχής του περίφημου αρι-στουργήματος του καλλιτέχνη, της «Μόνα Λίζα», της λεγόμενης Isleworth Mona Lisa.

Κατά την εξήγηση των εμπειρογνωμόνων του «Ιδρύματος Μόνα Λίζα», η Isleworth Mona Lisa είναι η πρώτη εκδοχή του πορτρέτου, που ζωγράφισε ο Λεονάρντο το 1503. Το περίφημο έργο της «Τζοκόντα», όπως επίσης ονομάζεται η «Μόνα Λίζα», φυλάσσεται στο Λούβρο, που δημιουργήθηκε 16 χρόνια αργότερα. Η νεώτερη «Μόνα Λίζα», λέγεται ότι δείχνει νεώτερη και χαμογελά πιο πρόσχαρα, σε σχέση με το αρι-στούργημα του Λούβρου. Αυτή καθεαυτή η εμφάνιση νέων έργων διάσημων καλλιτε-χνών δεν αποτελεί κάτι το εξαιρετικό, πολύ περισσότερο, που λόγος γίνεται για τον ντα Βίντσι. Αυτή είναι η γνώμη του ιστορικού τέχνης Όλγας Ναζάροβα:

Το πρόβλημα με τον Λεονάρντο είναι ακριβώς ότι είχε πάντοτε πολλούς βοηθούς. Οι βοηθοί τακτικά συμμετείχαν στη δημιουργική διαδικασία, ενώ τα έργα του επανειλημμέ-νως αντιγράφονταν και κατά τη διάρκεια της ζωής του και μετά το θάνατό του. Γι’ αυτό είναι πολύ δύσκολο να αποδειχθεί ότι είναι ακριβώς έργο του Λεονάρντο.

Οι σύγχρονες μέθοδοι πιστοποίησης αποκαλύπτουν εύκολα την προφανή πλαστότητα. Αλλά υπάρχουν πολύ πιο λεπτές αποχρώσεις, όπου λόγος γίνεται για το έργο ενός βοηθού του ζωγράφου, που δημιουργήθηκε βάσει σχεδίου του, είτε για κοινή δη-μιουργία. Εδώ είναι σημαντικά τα πάντα, συμπεριλαμβανομένων των εγγράφων, των επιστολών και κυρίως της προέλευσης του έργου τέχνης. Το ιδανικό είναι όταν η ι-στορία μπορεί να ακολουθηθεί ως τη στιγμή της δημιουργίας του, αλλά έτσι συμβαί-νει σπάνια. Για παράδειγμα η Isleworth Mona Lisa, «αναδύθηκε» θα λέγαμε στα μέσα του 19ου αιώνα και ως το 1914 φυλασσόταν στην έπαυλη Άγγλου αριστοκράτη. Κατό-πιν αγόρασε τον πίνακα ο καλλιτέχνης Χιου Μπλέικερ, ενώ μετά από μισό αιώνα τον πούλησε στον Αμερικανό συλλέκτη Χένρι Πούλιτζερ. Αυτός ήταν που τον ανακήρυξε δεύτερο πορτρέτο της Τζοκόντας. Όμως οι ειδικοί έκριναν τη δήλωσή του ψευδή, κα-τηγορώντας τον για ιδιοτελείς εκτιμήσεις. Και να που μετά από 50 χρόνια η ιστορία και πάλι ήρθε να κάνει αισθητή την ύπαρξή της. Ο Ρώσος ιστορικός τέχνης Αλεξέι Λίντοφ, εμπειρογνώμονας της UNESCO δεν πιστεύει πολύ στο θαύμα:

Είναι απολύτως κατανοητό ότι αυτή η ιστορία δεν έχει σχέση με την τέχνη, ούτε με τον Λεονάρντο ντα Βίντσι. Αυτή αφορά μεγάλο χρηματικό ποσό, στο βαθμό, που έως και πρόσφατα η πλειονότητα των ειδικών θεωρούσαν ότι η Isleworth Mona Lisa είναι αντί-γραφο, σύγχρονο του Λεονάρντο ντα Βίντσι, είτε δημιουργημένο μικρό χρονικό διάστη-μα μετά το θάνατό του. Η διαφορά μεταξύ του αντιγράφου και του πρωτοτύπου «ρευ-στοποιείται» σε ποσό της τάξης των εκατό εκατομμυρίων δολαρίων, αν όχι περισσότε-ρο. Και είναι προφανές ότι όλη αυτή η φασαρία δημιουργήθηκε ώστε να πουληθεί ο πί-νακας αυτός με το μέγιστο δυνατό κέρδος.